Üniversite Öğrencileri ve Yapay Zekâ Destekli Öğrenme: 2024–2026 Küresel Veriler

Öne çıkan veriler

• %86: öğrenci çalışmalarında yapay zekâ kullanıyor (DEC 2024, 16 ülke)
• %95: Birleşik Krallık'ta yapay zekâ kullanan lisans öğrencisi (HEPI 2026)
• %80: 15 ülkede üretken yapay zekâyla çalışan lisans öğrencisi (Chegg 2025)
• %53,2: Türkiye'de haftada 3+ kez kullanan öğrenci (KTÜ endeksi)
• %36: kurumundan yapay zekâ beceri desteği alan öğrenci (HEPI 2025)
• %80: üniversitesinin yapay zekâ entegrasyonunu yetersiz bulan öğrenci (DEC)

Benimseme: iki yılda azınlıktan çoğunluğa

Birleşik Krallık'ta HEPI ve Kortext'in her yıl tekrarladığı öğrenci anketi, eğilimi en net gösteren seri: herhangi bir yapay zekâ aracı kullanan tam zamanlı lisans öğrencilerinin oranı 2024'te %66 iken 2025'te %92'ye, 2026'da %95'e çıktı. Değerlendirilen ödevlerde yapay zekâdan yararlananların oranı aynı dönemde %53'ten %88'e, ardından %94'e yükseldi.

Küresel resim de aynı yönde. Chegg'in 15 ülkede 11.706 lisans öğrencisiyle yaptığı 2025 anketinde öğrencilerin %80'i üretken yapay zekâyı derslerini desteklemek için kullandığını söyledi; 2023'teki oran %40'tı. Endonezya ve Malezya'da kullanım %90'ın üzerine çıkıyor. Digital Education Council'in 16 ülkede 3.839 öğrenciyle yürüttüğü 2024 anketinde ise öğrencilerin %86'sı yapay zekâyı çalışmalarında kullanıyor; %54'ü en az haftada bir, %24'ü her gün.

ABD'de tablo biraz daha temkinli: Tyton Partners'ın 2025 baharında 1.500 öğrenciyle yaptığı Time for Class araştırmasında öğrencilerin %42'si üretken yapay zekâyı haftada bir ya da daha sık kullanıyor; öğretim üyelerinde bu oran %30. Öğrencilerin yaklaşık üçte ikisi ChatGPT gibi bağımsız araçları, %30'u ise yapay zekâ gömülü ders içeriklerini kullanıyor.

Ne için kullanıyorlar?

Kullanımın ağırlık merkezi 'ödevi yaptırmak' değil, 'anlamak'. DEC anketinde en yaygın kullanım bilgi arama (%69); onu dil bilgisi kontrolü (%42), belge özetleme (%33), yeniden ifade etme (%28) ve ilk taslak oluşturma (%24) izliyor. HEPI'nin 2025 anketinde de kavramları açıklatma (%58) açık ara birinci; makale özetleme ve araştırma fikri üretme onu takip ediyor.

Chegg'in bulguları motivasyonu da gösteriyor: yapay zekâ kullanan öğrencilerin %56'sı öncelikle bir kavramı ya da konuyu anlamak için başvuruyor, %55'i daha hızlı öğrenmeyi gerekçe gösteriyor. Etki algısı yükseliyor: karmaşık kavramları anlamada iyileşme bildirenler 2023'te %44 iken 2025'te %50; ödevleri tamamlamada %44'ten %49'a çıktı.

Davranış değişiminin en çarpıcı göstergesi ilk başvurulan kaynak: akademik yardım gerektiğinde ilk olarak üretken yapay zekâya gidenlerin oranı 2023'te %10'dan 2025'te %29'a yükseldi ve ücretsiz çevrimiçi kaynakları (%24) geride bıraktı.

Hangi araçlar?

ChatGPT tartışmasız lider: DEC anketinde öğrencilerin %66'sı derslerinde ChatGPT kullanıyor. Grammarly ve Microsoft Copilot %25'er ile ikinci sırayı paylaşıyor; Google Gemini, Perplexity, Claude, DeepL ve Canva daha küçük paylarla listede.

Öğrenciler tek araca bağlı kalmıyor: öğrenci başına ortalama 2,1 araç kullanılıyor ve öğrencilerin %22'si üçten fazla araçtan yararlanıyor. Bu, kurumların 'tek onaylı araç' yaklaşımının gerçek kullanım örüntüsüyle örtüşmediğini gösteriyor.

Türkiye: KTÜ Üretken Yapay Zekâ Endeksi

Karadeniz Teknik Üniversitesi Yapay Zekâ ve Veri Bilimi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin 2.612 öğrenci ve 661 akademisyenle yürüttüğü endeks araştırması, Türkiye'de de kullanımın yaygın olduğunu gösteriyor: öğrencilerin %31,9'u üretken yapay zekâyı her gün, %53,2'si haftada üç kez ya da daha sık kullanıyor; hiç kullanmamış olanlar %12,8.

Kullanım amaçları küresel örüntüyle örtüşüyor ama sınav odaklı bir vurgu var: fikir üretme ve problem çözme (%46,9), sınava hazırlık (%45,1), ders çalışma desteği (%44,6), metin düzenleme (%44,2), akademik yazım (%42) ve çeviri (%41,9). Akademisyenlerde ise çeviri (%48,1) ve metin düzenleme (%43,6) öne çıkıyor.

Yaygın kullanıma rağmen yetkinlik algısı düşük: öğrencilerin %62,6'sı, akademisyenlerin %71,8'i teknik becerisini 'başlangıç düzeyi' olarak tanımlıyor. Öğrencilerin %41,1'i karmaşık istem yazmakta zorlandığını, %30,4'ü yanıtları düzeltmek zorunda kaldığını, %12,7'si halüsinasyonla karşılaştığını bildiriyor. Chegg'in küresel anketine dahil olan 15 ülkeden biri de Türkiye.

Kaygılar: doğruluk ve suçlanma korkusu

Öğrencilerin en büyük endişesi yanlış bilgi. Chegg anketinde yapay zekâ kullananların %53'ü hatalı ya da yanlış bilgi almaktan kaygılı; bu oran 2023'te %47'ydi. Kullanmayanların %38'i de doğruluğu başlıca engel olarak gösteriyor.

HEPI'nin 2025 anketinde öğrencilerin %53'ü kopya çekmekle suçlanmaktan, %51'i halüsinasyonlardan endişe ediyor; kadın öğrenciler belirgin biçimde daha temkinli. Aynı ankette %76 kurumunun yapay zekâ kullanımını tespit edebileceğine inanıyor; yapay zekânın ürettiği metni doğrudan ödevine yapıştırdığını söyleyenler %18.

Yetkinlik açığı kaygıyı büyütüyor: DEC anketinde öğrencilerin %58'i yeterli yapay zekâ bilgi ve becerisine sahip olmadığını, %48'i yapay zekânın yoğun kullanıldığı bir iş yaşamına hazır hissetmediğini söylüyor.

Kurumlar geride: beklenti–uygulama açığı

Talep açık, arz zayıf. DEC anketinde öğrencilerin %80'i üniversitesinin yapay zekâ entegrasyonunun beklentilerini karşılamadığını belirtiyor. %72 öğrencilere, %73 öğretim üyelerine yapay zekâ eğitimi verilmesini istiyor; %72 daha fazla yapay zekâ okuryazarlığı dersi bekliyor. Öğrencilerin %71'i hangi araçların kullanılacağına dair kararlara katılmak istiyor, ancak yalnızca %34'ü üniversitesinin görüşünü sorduğunu düşünüyor. %86'sı kurumunun yapay zekâ kurallarından tam olarak haberdar değil.

Birleşik Krallık'ta HEPI 2025 verisi aynı açığı gösteriyor: öğrencilerin %80'i kurumunun net bir politikası olduğunu söylese de yalnızca %36'sı kurumundan beceri geliştirme desteği aldı. %53'ü üniversitenin onaylı araçlar sunmasını istiyor; bunu yapan kurumların payı %26. ABD'de EDUCAUSE'un 2025 raporuna göre öğrencilerin %55'i üretken yapay zekâyı kariyeri için önemli buluyor, ancak yalnızca %20'si kurumundan anlamlı bir eğitim aldı.

Öğrencilerin isteği somut: Chegg anketinde %50'si eğitime özel tasarlanmış yapay zekâ araçları, %49'u yanıtlarda insan uzmanlığı, %38'i veri gizliliği güvenceleri talep ediyor.

Öğrenciler neyi değerli buluyor, neyi reddediyor

DEC anketi, öğrencilerin yapay zekânın belirli kullanımlarını açıkça desteklediğini, bazılarına ise direnç gösterdiğini ortaya koyuyor. En olumlu algılanan kullanım özgeçmiş ve ön yazı hazırlama (%76); onu yazma asistanları, kişiselleştirilmiş içerik önerileri ve araştırma araçları (%66'şar), uyarlanabilir değerlendirme (%62) ve öğretici sohbet robotları (%59) izliyor.

Öte yandan öğrencilerin %54'ü tamamen yapay zekâ tarafından üretilip sunulan dersleri geleneksel derslerden daha değerli bulmuyor; yalnızca %18'i daha değerli buluyor. Stres düzeyini izleyip öneri sunan yapay zekâ araçlarına %42 karşı çıkıyor. Tyton Partners'ın ABD verisi de insan desteğinin önceliğini doğruluyor: yardıma ihtiyaç duyan öğrencilerin %84'ü önce insanlara, %17'si yapay zekâ araçlarına başvuruyor.

Eğitim tasarımcıları ve kurumlar için çıkarımlar

1. Yapay zekâ okuryazarlığını müfredata alın. Öğrencilerin %58'i beceri eksikliği hissediyor; KTÜ'de %62,6 kendini başlangıç düzeyinde görüyor. İstem yazma, doğrulama ve kaynak gösterme becerileri, tek seferlik bir seminer değil, dönem içine yayılan uygulamalı modüller olmalı.

2. Kuralları görünür ve anlaşılır yapın. 'Politika var' demek yetmiyor: DEC'de öğrencilerin %86'sı kurallardan tam haberdar değil. Her ders için 'bu derste yapay zekâ şu şekilde kullanılabilir' şeklinde tek sayfalık, örnekli rehberler açığı kapatır.

3. Onaylı araç ve güvenli erişim sağlayın. Öğrenciler zaten ortalama 2,1 araç kullanıyor; kurumun sunduğu, veri gizliliği güvenceli ve eğitime özel araçlar hem kaygıyı hem eşitsizliği azaltır.

4. Öğretim üyelerini önce eğitin. Öğrencilerin %73'ü bunu açıkça istiyor; HEPI 2025'te öğretim kadrosunu 'donanımlı' bulanların oranı bir yılda %18'den %42'ye çıktı ve bu artış öğrenci güvenini doğrudan etkiledi.

5. Değerlendirmeyi yeniden tasarlayın. Ödevlerde yapay zekâ kullanımı %94'e ulaşmışken yasak yerine süreç odaklı, sözlü savunma ve sınıf içi üretim içeren değerlendirme biçimleri daha gerçekçi.

6. İnsan desteğini merkezde tutun. Öğrencilerin %84'ü hâlâ önce insana gidiyor; yapay zekâ, danışmanlık ve mentorluğun yerine değil, önüne konulmalı.

Yapay zekâ kullanan üniversite öğrencilerinin oranı

HEPI/Kortext (Birleşik Krallık, n≈1.050) ve Chegg Global Student Survey (15 ülke, n=11.706) · yüzde

• Birleşik Krallık 2024 (HEPI): 66%
• Birleşik Krallık 2025 (HEPI): 92%
• Birleşik Krallık 2026 (HEPI): 95%
• Küresel 2023 (Chegg): 40%
• Küresel 2025 (Chegg): 80%
• 16 ülke 2024 (DEC): 86%

Öğrenciler yapay zekâyı ne için kullanıyor?

Digital Education Council Global AI Student Survey 2024 · n=3.839, 16 ülke · birden fazla seçenek

• Bilgi arama: 69%
• Dil bilgisi kontrolü: 42%
• Belge özetleme: 33%
• Yeniden ifade etme: 28%
• İlk taslak oluşturma: 24%

En çok kullanılan araçlar

DEC 2024 · öğrenci başına ortalama 2,1 araç

• ChatGPT: 66%
• Grammarly: 25%
• Microsoft Copilot: 25%

Türkiye: öğrencilerin kullanım amaçları

KTÜ Üretken Yapay Zekâ Endeksi Araştırması · 2.612 öğrenci

• Fikir üretme / problem çözme: 46.9%
• Sınava hazırlık: 45.1%
• Ders çalışma desteği: 44.6%
• Metin düzenleme: 44.2%
• Akademik yazım: 42%
• Çeviri: 41.9%

Öğrencilerin kaygıları ve yetkinlik açığı

Chegg 2025, HEPI 2025, DEC 2024, KTÜ · farklı anketler, yakınsayan eğilim

• Yanlış bilgi alma kaygısı (Chegg): 53%
• Kopyayla suçlanma kaygısı (HEPI): 53%
• Halüsinasyon kaygısı (HEPI): 51%
• Yeterli beceriye sahip değilim (DEC): 58%
• Teknik becerim başlangıç düzeyinde (KTÜ): 62.6%

Beklenti ve uygulama arasındaki açık

DEC 2024, HEPI 2025, EDUCAUSE 2025 · yüzde

• Öğrencilere eğitim istiyor (DEC): 72%
• Kurumundan eğitim aldı (HEPI): 36%
• Anlamlı eğitim aldı (EDUCAUSE): 20%
• Karara katılmak istiyor (DEC): 71%
• Kurumu görüş soruyor (DEC): 34%
• Onaylı araç istiyor (HEPI): 53%
• Onaylı araç sunuluyor (HEPI): 26%

En olumlu algılanan yapay zekâ kullanımları

DEC 2024 · 'öğrenme yolculuğumu iyileştirir' diyenlerin oranı

• Özgeçmiş ve ön yazı hazırlama: 76%
• Yazma asistanları: 66%
• Kişiselleştirilmiş içerik önerileri: 66%
• Araştırma araçları: 66%
• Uyarlanabilir değerlendirme: 62%
• Öğretici sohbet robotları: 59%

Özet bulgular

• Birleşik Krallık'ta yapay zekâ kullanan lisans öğrencisi oranı iki yılda %66'dan %95'e çıktı; ödevlerde kullanım %94.
• Küresel ölçekte lisans öğrencilerinin %80'i üretken yapay zekâyla çalışıyor; 2023'te bu oran %40'tı.
• Kullanımın ağırlığı kavram anlama ve bilgi arama: DEC'de %69 bilgi arama, HEPI'de %58 kavram açıklatma.
• ChatGPT %66 ile açık ara lider; öğrenciler ortalama 2,1 araç kullanıyor.
• Türkiye'de öğrencilerin %53,2'si haftada üç kez ya da daha sık kullanıyor; %62,6'sı kendini başlangıç düzeyinde görüyor.
• Yanlış bilgi (%53) ve kopyayla suçlanma (%53) en büyük iki kaygı.
• Öğrencilerin %80'i üniversitesinin yapay zekâ entegrasyonunu yetersiz buluyor; yalnızca %36'sı kurumundan eğitim aldı.
• Tamamen yapay zekâ üretimi derslere direnç var (%54 karşı); insan desteği hâlâ ilk tercih (%84).

Kaynaklar

Digital Education Council — Global AI Student Survey 2024: AI or Not AI, What Students Want · HEPI / Kortext — Student Generative AI Survey 2025 (Policy Note 61) · HEPI / Kortext — Student Generative AI Survey 2026 (Report 199) · Chegg — Global Student Survey 2025 · Tyton Partners — Time for Class 2025 · Inside Higher Ed — students' weekly generative AI use (Time for Class 2025 coverage) · EDUCAUSE — 2025 Students and Technology Report · Stanford HAI — AI Index Report 2025, Education chapter · KTÜ Yapay Zekâ ve Veri Bilimi UYGAR — Üretken Yapay Zekâ Endeksi Araştırması (haber) · Campus Technology — Survey: 86% of Students Already Use AI in Their Studies